}إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ {
«Албатта бу Қуръон энг тўғри йўлга ҳидоят қилур»
Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм
- «Эй инсонлар, Парвардигорингизга ибодат қилингиз».
يَاأَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمْ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ -21, الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنْزَلَ مِنْ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنْ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَندَادًا وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ -22, وَإِنْ كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنتُمْ صَادِقِينَ -23, فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ -24, وَبَشِّرْ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ -25,
- «Эй инсонлар сизларни ва сизлардан илгари ўтганларни тақво эгалари бўлишингиз учун яратган Парвардигорингизга ибодат қилингиз. У Зот сизлар учун ерни қароргоҳ, осмонни том қилиб қўйди ва осмондан сув тушуриб, унинг ёрдамида сизларга ризқ бўлсин деб мевалар чиқарди. Бас, билиб туриб ўзгаларни Аллоҳга тенглаштирманг. Агар Биз бандамизга туширган нарсадан (Қуръондан) шак-шубҳада бўлсангиз, у ҳолда шунга ўхшаган биргина сура келтиринг ва Аллоҳдан ўзга гувоҳларингизни чақиринг – агар ростгўй бўлсангиз. Энди агар бундай қилолмасангиз – ҳаргиз қилолмайсиз ҳам – у ҳолда одамлар ва тошлар ўтин бўладиган, кофирлар учун тайёрлаб қўйилган дўзахдан қўрқинг.
Иймон келтириб, яхши амаллар қилган зотларга хушхабар берингки, улар учун остларидан дарёлар оқиб турувчи боғлар бор. Қачон ўша боғларнинг бирор мевасидан баҳраманд бўлсалар, «илгари тотиб кўган нарсамизку», дейишади. Зеро уларга сурати бир-бирига ўхшаш мевалар берилади ва улар учун жаннатда покиза жуфтлар бордир. У зотлар жаннатда абадий қолажаклар». [2:21-25]
Бу оятларда Аллоҳ жалла саноуҳу инсонларни ёлғиз Унинг ўзигагина ибодат қилишларига буюрди. Шояд улар шу ибодат сабабли Аллоҳ рози бўладиган тақволи кишилар бўлсалар деб баён қилди. (лаалла) ҳарфи таражжий, яъни кутиб, умид қилиш маъносида келса ҳам, лекин бу калима Аллоҳ Субҳанаҳу томонидан айтилган пайтда албатта, муқаррар вафо қилинадиган ваъда маъносида юради.
Сўнг Аллоҳ Субҳанаҳу бандаларига Ўзининг уларни ҳам, улардан илгари ўтганларни ҳам яратган Зот эканлигини ва У Зот ерни ва осмонни яратиб, ерни уларга текис қароргоҳ, осмонни эса том қилиб қўйганлигини баён қилди. Бир нарсанинг устида бўлган барча нарса ўз остидаги нарса учун осмон ҳисобланади. Шунинг учун уйнинг шифт ва томини шу уйнинг осмони деб ҳам айтилади. Шундан сўнг Аллоҳ Субҳанаҳу бандаларига Ўзининг уларга ризқ берувчи Раззоқ эканлигини эслатади. Зеро У осмондан ёмғирни тушуриб, у орқали турли мевали барча экинларни чиқаради. Шундай экан, қандай қилиб бандалар шу Раззоқ Зотга ўзгаларни тенг ва ўхшаш билиб, Унга ибодат қилмай, ўша ўзгаларга ибодат қилишлари мумкин? Ҳолбуки бу ўзгаларнинг ўзлари яратилган махлуқлар бўлиб, улар бирор нарсани ярата олмайдилар. Шунинг учун улар бирор вақт бу тўғрида фикр юритганларида эди Аллоҳ Субҳанаҳунинг ёлғиз Ўзигина ҳеч бир тенги ва шериги бўлмаган ягона маъбуд эканлигини албатта билган бўлар эдилар.
Сўнг Аллоҳ Субҳанаҳу бандалари устига ҳужжатни барпо қилиш учун уларни шу Қуръон сураларига ўхшаш бирор сурани келтиришга чақирди. Сўнг эса бу чақириққа қўшимча равишда, Аллоҳдан ўзга ўзларига ёрдамчи деб билишадиган гувоҳларини қанчалик чақирмасинлар унга ўхшаган бирор сурани ҳаргиз келтира олмасликларини уларга маълум қилди.
Айтиб ўтиш ўринли бўлган нарса шуки, Аллоҳ Субҳанаҳу уларни Маккада ҳам битта сура келтиришларига чақирган эди. Шунда улар бундан ожиз бўлиб қолдилар. Ана шу чақириқ эса Юнус сурасида келган эди:
أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَادْعُوا مَنْ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ -38,
- «Ёки: «Уни (Муҳаммад) тўқиб чиқарган», дейдиларми?! Айтинг (эй Муҳаммад): «У ҳолда агар ростгўй бўлсангизлар, Аллоҳдан ўзга кучингиз етган барча бутларни (ёрдамга) чорлаб шунга (Қуръонга) ўхшаш биргина сура келтиринглар!». [10:38]
Бу ерда Бақара сурасида ва ҳижратдан кейин эса Аллоҳ Субҳанаҳу бу чақириқни яна бир марта таъкидлаяпти. Шунинг учун Бақара сурасидаги бу ояти каримада:
وَإِنْ كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ -23,
- «Агар Биз бандамизга туширган нарсадан (Қуръондан) шак-шубҳада бўлсангиз, у ҳолда шунга ўхшаган биргина сура келтиринг». [2:23]
деб «мислиҳи» сўзидан олдин «мин» ҳарфи ишлатилди. Бу «мин» ҳарфи эса бу ўринда таъкидлаш маъносини ифодалайди. Чунки зоида (қўшимча) «мин» ҳарфи таъкидлаш учун келади. (1) Бақара сурасидаги бу оят Юнус сурасида илгари келган бу чақириқни таъкидлаш бўлганлиги учун ҳам, бу оятдан кейинги оят уларни Қуръон сурасига ўхшаш бирор сурани келтиришдан абадий ожиз эканликларини узил-кесил кўрсатиб:
فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا -24,
- «Энди агар бундай қилолмасангиз – ҳаргиз қилолмайсиз ҳам». [2:24]
деб келди. Бундан мақсад бу Буюк Қуръон олдидан ҳам, ортидан ҳам ботил яқин йўлолмайдиган Китоб бўлиб, у Азиз, Ҳамид Зот томонидан нозил қилинган эканлигига, Аллоҳ Субҳанаҳунинг каломи эканлигига қатъий ҳужжатни барпо қилиш эди.
Ана шундан кейин Аллоҳ Субҳанаҳу бу оятларнинг охирида Ўзининг кофирлар учун жуда катта дўзах ўтини, мўминлар учун эса остидан дарёлар оқиб ётадиган жаннат боғини тайёрлаб қўйганлигини баён қилди. Бу жаннат боғлари мўминларнинг кўнгли тусаган, олий сифатли, ҳусн ва лазизликда бир-бирига ўхшаган турли-туман мевалардан иборат ризқни ўз ичига олишини, улар ичида ёмон, паст сифатли мевалар бўлмаслигини, шунингдек мўминлар учун барча гуноҳ ва ёқимсиз нопок нарсалардан покиза бўлган жуфтлар бўлишини баён қилди.
Шундан сўнг Аллоҳ Субҳанаҳу Ўзининг содиқ мўмин бандаларига уларни ўша жаннат боғларида доимий неъматлар ва барчалари баҳраманд бўладиган яхшиликларга ғарқ қилиб абадий қолдириш билан фазлу-карам кўрсатганлигини зикр қилиб ўтади.
Шу ўринда Аллоҳнинг пайғамбарларни юбориши ва уларнинг мўъжизалари ҳақида бир тўхталиб ўтиш лозим бўлганлиги учун ушбуларни айтиб ўтамиз:
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِي -56,
- «Мен жин ва инсни фақат Ўзимга ибодат қилишлари учунгина яратдим». [51:56]
وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا -15,
- «Биз то бирон пайғамбарни юбормагунча бирон кимсани азоблагувчи эмасмиз». [17:15]
وَرُسُلًا قَدْ قَصَصْنَاهُمْ عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ وَرُسُلًا لَمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَيْكَ -164,
- «Айрим пайғамбарлар ҳақида сизга илгари ҳикоя қилдик, айрим пайғамбарларни эса сизга ҳикоя қилганимиз йўқ». [4:164]
Аллоҳнинг ҳикмати ўз қавмларига келган пайғамбарлар билан бирга юборилган ва одамларга чақириқ бўлиб тушган мўжизанинг чақириқ даражаси ва ожиз қолдириш қуввати янада зиёда бўлиши учун, ўша қавмлардаги энг катта, энг аҳамиятли нарса хусусида бўлишини тақозо қилди.
فَأَلْقَى عَصَاهُ فَإِذَا هِيَ ثُعْبَانٌ مُبِينٌ -107, وَنَزَعَ يَدَهُ فَإِذَا هِيَ بَيْضَاءُ لِلنَّاظِرِينَ -108,
- «Шунда (Мусо тутиб турган) асосини ташлаган эди баногоҳ у асо ростакам аждарга айланди. Кейин қўлини (чўнтагидан) чиқарган эди, баногоҳ у қараб турганларга (кундан ҳам) оқ бўлиб кўринди (ҳолбуки Мусо қорамағиз одам эди)». [7:107-108]
Шунда Фиръавн ўз мамлакатида мавжуд бўлган сеҳрнинг жуда зўрлигидан бу ишни жуда осон нарса экан деб ўйлади-да, Мусо алайҳис-саломнинг мўжизасини пучга чиқариш учун ўзидаги сеҳргарларни тўплади:
قَالُوا أَرْجِهِ وَأَخَاهُ وَأَرْسِلْ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِرِينَ -111, يَأْتُوكَ بِكُلِّ سَاحِرٍ عَلِيمٍ -112, وَجَاءَ السَّحَرَةُ فِرْعَوْنَ قَالُوا إِنَّ لَنَا لَأَجْرًا إِنْ كُنَّا نَحْنُ الْغَالِبِينَ -113, قَالَ نَعَمْ وَإِنَّكُمْ لَمِنْ الْمُقَرَّبِينَ -114,
- «Улар дедилар: «Уни ва акаси Ҳорунни қўйиб тургин-да, ҳамма шаҳарларга (сеҳргарларни) йиғиб келадиган кишиларни юборгин, улар сенга жами сеҳргарларни келтирсинлар». (Шундан кейин) сеҳргарлар Фиръавн олдига келишиб: «Агар биз ғолиб бўлсак, албатта (катта) мукофот (берурсан)», дейишди. У: «ҳа (агар ғолиб бўлсангизлар), албатта сизлар менинг яқинларимдан бўлурсизлар», деди». [7:111-114]
Шундан кейин Мусо алайҳис-салом ўша сеҳргарлар билан уларнинг байрам кунида, одамларнинг жуда катта йиғинида учрашди. Ўша ерда Аллоҳ сеҳрни ботил қилиб пучга чиқарди ва Ўз пайғамбарининг мўжизасини ғолиб қилди.
قَالَ أَلْقُوا فَلَمَّا أَلْقَوْا سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَاءُوا بِسِحْرٍ عَظِيمٍ -116, وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَلْقِ عَصَاكَ فَإِذَا هِيَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ -117,
- «У (Мусо): «Сизлар ташланглар», деди. Бас, улар ташлаганларида одамларни кўзларини бўяб дахшатга солиб қўйдилар ва зўр сеҳр кўрсатдилар. Биз Мусога: «Асоингни ташлагин», деб вахий юбордик. Банагоҳ у (аждарга айланган ҳасса) уларнинг уйдирмаларини юта бошлади». [7:116-117]
Ана шу вақтда сеҳргарлар Мусо алайҳиссаломнинг Аллоҳ томонидан юборилган ҳақ пайғамбар эканлигини ва у келтирган нарса сеҳр эмаслигини тушуниб етдилар-да бутун оламлар Роббиси бўлмиш Аллоҳга иймон келтирдилар ва уларнинг иймони жуда ажиб иймон бўлди. Чунки улар олдин Фиръавнга агар ғолиб бўлсалар ўзларига жуда катта мукофот беришини шарт қилиб қўйган эдилар. Ҳозир эса уларнинг дунёни бутунлай унутганликларини ва Фиръавн уларга ўлдириш ва осиб юбориш билан таҳдид қилар экан, қатъиятлари ҳеч бир заифлашмасдан ва иродалари букилмасдан зўравон тоғут Фиръавнга тик қарши чиқаётганликларини кўриб турибсиз.
لَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلَافٍ ثُمَّ لَأُصَلِّبَنَّكُمْ أَجْمَعِينَ -124, قَالُوا إِنَّا إِلَى رَبِّنَا مُنقَلِبُونَ -125, وَمَا تَنقِمُ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِآيَاتِ رَبِّنَا لَمَّا جَاءَتْنَا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ -126,
- «Албатта оёқ-қўлларингизни қарама-қаршисига (ўнг қўл, чап оёғингизни) кесурман, сўнгра сизларнинг барчангизни дорга осурман» деди. Улар дедилар: «Албатта бизлар парвардигоримизга қайтгувчимиз (бас сен бизни ўлим билан қўрқита олмайсан). Сен биздан фақатгина Парвардигоримизнинг оятлари келганда уларга иймон келтирганимиз учунгина ўч олмоқдасан. Парвардигоро устимиздан сабру-тоқатни ёғдиргайсан ва бизларни фақат мусулмон бўлган ҳолимизда ўлдиргайсан!». [7:124-126]
فَاقْضِ مَا أَنْتَ قَاضٍ إِنَّمَا تَقْضِي هَذِهِ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا -72,
- «Бас, қиладиган ҳукмингни қилавер, сен фақат мана шу ҳаёти дунёдагина ҳукм қилурсан». [20:72]
وَرَسُولًا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنْ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَأُحْيِ الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللهِ -49,
- «Уни Бани Исроилга пайғамбар қилади. (Ийсо Бани Исроилга дейди): «Мен (ўзимнинг ҳақ пайғамбар эканлигим ҳақида) сизларга Парвардигорингиздан оят-далил келтирдим: мен сизларга лойдан қуш тимсолини ясаб унга пуфласам, у Аллоҳнинг изни-иродаси билан ҳақиқий қуш бўлади. Ва яна кўр, пес касалларини даволай оламан ва Аллоҳнинг изни билан ўликларни тирилтираман». [3:49]
Кофирлар Ийсо алайҳис-саломни ўлдиришга уринган пайтларида бошқа биров унга ўхшатиб қўйилди ва Аллоҳ уларга уни ўлдиришдан ёки осиб юборишдан имкон бермади, балки Аллоҳ уни Ўз ҳузуига кўтарди ва унга уларнинг ёмонликларидан нажот берди:
وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ اللَّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَكِنْ شُبِّهَ لَهُمْ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلَّا اتِّبَاعَ الظَّنِّ وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًا -157, بَلْ رَفَعَهُ اللَّهُ إِلَيْهِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا -158,
- «Ҳамда Аллоҳнинг пайғамбари бўлган Ал-Масиҳ Ийсо бинни Марямни «бизлар ўлдирганмиз», деган сўзлари сабабли (Биз уларни лаънатладик). Ҳолбуки улар уни ўлдирганлари ҳам, осганлари ҳам йўқ. Фақат улар учун (бошқа биров Ийсога) ўхшатиб қўйилди, холос. Албатта, Ийсо ҳақида талашиб тортишадиган кимсалар унинг (ўлдирилган-ўлдирилмаганлиги) ҳақида шубҳада қолганлар. У ҳақда фақат гумонларга бериладилар, холос. Уни ўлдирмаганлари аниқдир, балки уни Аллоҳ ўз ҳузурига кўтаргандир. Аллоҳ қудрат ва ҳикмат эгаси бўлган Çотдир». [4:157-158]
Ийсо алайҳиссаломнинг асхобларини иймони ҳам шунингдек бир ажиб иймон бўлган эди. Шунинг учун пайғамбаримиз (С.А.В): «Ийсонинг асхоблари каби бўлинглар, улар арралар билан арраландилар ва ёғочларга осилдилар. Жоним қўлида бўлган зотга қасамки, албатта Аллоҳ йўлидаги бир ўлим унинг маъсиятида (яъни унга осий бўлиб) ҳаёт кечиргандан яхшироқдир»,(2) дедилар.
قُلْ لَئِنْ اجْتَمَعَتْ الْإِنسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هَذَا الْقُرْآنِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا -88,
- «Айтинг, Агар бор инсу-жин мана шу Қуръоннинг ўхшашини келтириш йўлида бирлашиб, бир-бирларига ёрдамчи бўлсаларда, унинг ўхшашини келтира олмайдилар». [17:88]
Сўнгра пайғамбаримиз уларни Қуръонга ўхшаш ўнта сура келтиришларига чақирди:
أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُوا مَنْ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنتُمْ صَادِقِينَ -13,
- «Ёки: «Уни (яъни Қуръонни Муҳаммад) тўқиб чиқарган», дейдиларми? Айтинг: «У ҳолда, агар ростгўй бўлсангизлар, Аллоҳдан ўзга кучингиз етган барча бутларни (ёрдамга) чорлаб, шунга ўхшаш ўнтагина тўқилган сура келтирингиз!». [11:13]
Сўнг эса унга ўхшаган биргина сура келтиришларига чақирди:
أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَادْعُوا مَنْ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ -38,
- «Ёки: «Уни (Муҳамммад) тўқиб чиқарган», дейдиларми?! Айтинг (эй Муҳаммад): «у ҳолда агар ростгўй бўлсангизлар Аллоҳдан ўзга кучингиз етган барча бутларни (ёрдамга) чорлаб шу (Қуръон)га ўхшаш биргина сура келтиринглар!» [10:38]
Расулуллоҳ (С.А.В)нинг даъватини бекор қилишга жуда-жуда муҳтож бўлиб турган бу кимсалар, агар қўлларидан келганда Қуръонга ўхшаш бирон сурани келтирардилар. Бу чақириқ ва ожиз қолдириш эса араблар ўшандай чақириқ ва ожиз қолдириш маъносини жуда яхши идрок қиладиган (соф, тоза тилда сўзлашувчи)лар бўлган бир вақтда юз берди. Шунинг учун Қуръонга ўхшаш биргина сурани ҳам келтиришга қодир бўлиша олмагач Қуръоннинг Аллоҳ томонидан юборилганлигини билдилар. Натижада уларнинг иймони ҳам шунингдек бир ажиб иймон бўлди. Улар Аллоҳ йўлида бирон маломатчининг маломатидан қўрқмайдиган бўлдилар. Аллоҳга ва Унинг Расулига иймон келтирганлари учун Расулуллоҳ (С.А.В)нинг: «Сабр қилинг эй Ёсир оиласи, албатта сизларга ваъда қилинган жой жаннатдир», (3) деган сўзларини эшитиб жаннатдаги қасрларини ўз кўзлари билан кўриб тургандек сабр қилган ҳолларида шаҳид бўлар эдилар. Бир саҳоба эса Аллоҳ йўлида қаттиқ азобланар экан тилида фақат Аҳад, Аҳад (Аллоҳ ягонадир, Аллоҳ ягонадир) деган сўз айланар эди, холос. Бошқа бир саҳоба эса тирик ҳолатида гўшти бурда-бурда қилиб кесиб олинар экан юксак тоғлар каби сабот билан турган эди. Кофирлар унинг фақат биргина нарсани орзу қилишининг эвазига, яъни у азобланаётган ана шу маконда Расулуллоҳ (С.А.В) бўлишини, ўзи эса соғ-саломат аҳли-оиласи бағрида бўлишини шунчаки бир орзу қилиб қўйишининг эвазигаёқ озод қилиб, қўйиб юборишларини айтишиб, уни кўндирмоқ илинжида зўр бериб уринишар экан у – унга Аллоҳнинг розилиги бўлсин – «Аллоҳга қасамки, Муҳаммад алайҳис-салом ҳозир менинг ўрнимда бўлишини ҳохлашим у ёқда турсин, ҳатто ўзим аҳли-оилам бағрида тинч саломат ўтирган ҳолимда, у кишига озор берадиган бирор тиканнинг ҳам киришини асло ҳохламайман», деган эди. Шунда Абу Суфён: «Мен одамлар орасида Муҳаммаднинг асҳоблари Муҳаммадни яхши кўргандек яхши кўрадиган бирор кишини кўрмадим», деди. Шундан сўнг у саҳобани қатл қилишди ва у Аллоҳнинг раҳмати билан шаҳид бўлди». (4) Шунинг учун ҳам Аллоҳ уларни Ўз дини билан азиз қилди ва Ўз нусрати билан уларга ёрдам берди. Натижада улар икки дунё саодатига эришдилар. Чиройли амал қилувчиларнинг ажр-мукофоти эса қандай ҳам яхшидир.
وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ -107,
- «(Эй Муҳаммад) дарҳақиқат Биз сизни барча оламларга фақат раҳмат (яъни Аллоҳнинг раҳмат-жаннатига етаклагувчи) қилиб юбордик». [21:107]
وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا -28,
- «(Эй Муҳаммад) Биз сизни шак-шубҳасиз барча одамларга (мўминларга жаннат ҳақида) хушхабар элтгувчи, (кофирларни эса дўзах азобидан) огоҳлантиргувчи бўлган ҳолингизда, пайғамбар қилиб юбордик». [34:28]
Демак бу Буюк Қуръон Расулуллоҳ (С.А.В)нинг мўжизаси ва Аллоҳ Субҳанаҳунинг каломидир.
هَذَا بَيَانٌ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ -138,
- «Бу (Қуръон) одамлар учун тўғри йўлни баён қилгувчи ва тақво эгалари учун ҳидоят ва панд-насиҳатдир». [3:138]
إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا -9,
- «Албатта бу Қуръон энг тўғри йўлга ҳидоят қилур ва яхши амалларни қиладиган мўминларга катта ажр-мукофотлар борлигининг хушхабарини берур». [17:9]